Trong những năm qua, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những bước tiến thần kỳ nhờ chiến lược hội nhập sâu rộng và tận dụng tối đa hệ thống các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Tuy nhiên, “sân chơi” toàn cầu đang ngày càng dịch chuyển theo hướng bảo hộ nghiêm ngặt hơn. Hàng loạt quy định mới về phòng vệ thương mại (PVTM) từ cả trong và ngoài nước đang được thực thi quyết liệt, đặt các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam trước một giai đoạn thử thách đầy cam go: Hoặc là thích ứng vượt qua, hoặc là bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sức ép dịch chuyển từ cả hai đầu chiến tuyến
Bức tranh phòng vệ thương mại hiện nay tại Việt Nam đang chịu tác động kép từ sự thay đổi hệ thống pháp luật nội địa và các chính sách bảo hộ khắt khe từ các thị trường xuất khẩu trọng điểm.
Ở trong nước, sự ra đời của các khung pháp lý mới gần đây đã tạo nên một hành lang đồng bộ, cho phép cơ quan quản lý phản ứng nhanh hơn trước vấn nạn hàng hóa nước ngoài bán phá giá, đe dọa trực tiếp đến dòng máu của sản xuất nội địa. Các ngành hàng như đường mía, thép, phân bón… đã có thêm những “tấm lá chắn” pháp lý vững chắc để cạnh tranh công bằng ngay trên sân nhà.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, gió độc đang thổi mạnh từ các thị trường quốc tế. Việc các đối tác lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) liên tục cập nhật và siết chặt các tiêu chí điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và đặc biệt là chống lẩn tránh biện pháp PVTM đang khiến áp lực kiện tụng đè nặng lên vai doanh nghiệp Việt. Xu hướng “dịch chuyển chuỗi cung ứng” đi kèm với việc kiểm tra nghiêm ngặt nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu (như quy định về chuỗi cung ứng sạch, lao động, môi trường) đang biến các vụ kiện PVTM trở nên phức tạp và khó lường hơn bao giờ hết.
Từ “lá chắn” bảo hộ đến nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh
Sự thay đổi về quy định PVTM như một con dao hai lưỡi đối với nền kinh tế.
Ở mặt tích cực, đây là công cụ tối tân để lành mạnh hóa thị trường. Việc áp dụng các biện pháp PVTM một cách minh bạch, tuân thủ quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) giúp giữ vững công ăn việc làm cho hàng triệu lao động trong nước, ngăn chặn làn sóng hàng giá rẻ kém chất lượng tràn vào triệt hạ sản xuất nội biên. Đồng thời, nó buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải sớm từ bỏ tư duy làm ăn “ăn xổi”, thúc đẩy họ xây dựng hệ thống quản trị, kế toán minh bạch theo chuẩn quốc tế.
Thế nhưng, thách thức đi kèm lại vô cùng lớn. Việc bị cuốn vào các vụ điều tra PVTM ở nước ngoài đang làm tiêu tốn của doanh nghiệp những khoản chi phí pháp lý khổng lồ, kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm trời. Đáng ngại hơn, rủi ro bị áp thuế cao có thể khiến sản phẩm Việt Nam ngay lập tức mất đi lợi thế cạnh tranh về giá, đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ mất trắng các thị trường xuất khẩu chiến lược chỉ sau một đêm. Sự dè dặt từ các nhà mua hàng quốc tế, những người luôn ưu tiên tính ổn định của thuế quan, cũng là một hệ lụy nhãn tiền khiến các đơn hàng lớn ngày càng khó tiếp cận.
Doanh nghiệp cần làm gì để không bị “bỏ lại phía sau”?
Trước làn sóng PVTM được dự báo sẽ còn dâng cao, các chuyên gia kinh tế nhận định doanh nghiệp không thể tiếp tục thụ động chờ đợi mà phải chủ động xây dựng chiến lược “tự cứu”.
Một là, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thị trường. Việc quá phụ thuộc vào một nguồn nguyên liệu nhập khẩu hoặc một thị trường xuất khẩu duy nhất chính là gót chân Achilles khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương nhất khi có biến động pháp lý.
Hai là, chuẩn hóa hệ thống quản trị dữ liệu. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kế toán, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng, chuẩn chỉnh và sẵn sàng cung cấp số liệu kịp thời khi có yêu cầu điều tra từ cơ quan nước ngoài. Sự minh bạch chính là vũ khí phòng vệ tốt nhất.
Ba là, chủ động liên kết và nâng cao nhận thức. Việc phối hợp chặt chẽ với Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cùng các hiệp hội ngành hàng sẽ giúp doanh nghiệp cập nhật sớm các tín hiệu cảnh báo sớm, từ đó có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt pháp lý lẫn kịch bản kinh doanh thay thế.
Chặng đường phía trước của xuất nhập khẩu Việt Nam chắc chắn sẽ không còn bằng phẳng. Những quy định mới về phòng vệ thương mại có thể là rào cản, nhưng cũng chính là động lực sàng lọc để giữ lại những doanh nghiệp thực sự có năng lực, có sức bền. Trong cuộc chơi toàn cầu đầy khốc liệt này, sự chủ động, linh hoạt và minh bạch chính là chìa khóa vàng để doanh nghiệp Việt giữ vững vị thế và vươn xa.
Contact info: [email protected]